Tuần trước, một tin tức làm rung chuyển cả ngành dự đoán phi tập trung: Fanatics – gã khổng lồ trong lĩnh vực hàng hóa thể thao và cá cược – đã mua lại một sàn giao dịch và trung tâm thanh toán bù trừ được liên bang Hoa Kỳ quản lý. Họ tuyên bố sẽ ra mắt thị trường dự đoán của riêng mình, cạnh tranh trực tiếp với Polymarket và Kalshi. Là một người đã từng chứng kiến sự trỗi dậy và sụp đổ của nhiều giao thức trong mùa đông crypto, tôi nhận ra ngay đây không chỉ là một thương vụ M&A thông thường. Nó là sự can thiệp có chủ đích của tài chính truyền thống vào một lĩnh vực vốn được coi là “vùng xám” của blockchain. Và nó đặt ra một câu hỏi lớn: liệu sự hợp pháp hóa có phải là con đường duy nhất để các thị trường dự đoán phát triển bền vững, hay nó sẽ giết chết tinh thần kháng kiểm mà chúng ta từng theo đuổi?
Khi tôi lần đầu đọc bản cáo bạch của Ethereum vào năm 2017, tôi đã bị cuốn hút bởi ý tưởng về một “máy tính toàn cầu phi tập trung”. Lúc đó, tôi tin rằng blockchain có thể giải phóng con người khỏi sự kiểm soát của các tổ chức tập trung. Nhưng sau gần 8 năm làm việc trong lĩnh vực này, đặc biệt là với vai trò DAO Governance Architect, tôi nhận ra rằng sự thuần khiết về mặt triết lý hiếm khi tồn tại trong thế giới thực. Fanatics đang chứng minh một con đường khác: thay vì xây dựng một hệ thống mới từ đầu, họ mua lại chính hạ tầng cũ và đặt nó dưới một lớp sản phẩm mới. Động thái này có ý nghĩa gì đối với những người như chúng ta – những người đã đặt niềm tin vào các thị trường dự đoán phi tập trung?
Trước hết, hãy nhìn vào bối cảnh. Fanatics, với hệ sinh thái thể thao khổng lồ (từ áo đấu đến cá cược thể thao), đã mua lại các thực thể được CFTC quản lý từ BGC Group. Điều này có nghĩa là họ đã có sẵn giấy phép hợp pháp để tổ chức một sàn giao dịch và một trung tâm thanh toán bù trừ – hai thành phần cốt lõi mà Polymarket vẫn đang vật lộn để đạt được. Trong khi Polymarket dựa vào hợp đồng thông minh trên Polygon, Fanatics sẽ vận hành theo mô hình sổ lệnh tập trung kết hợp thanh toán tập trung. Đây không phải là một bước tiến về công nghệ; đây là một bước tiến về khả năng tuân thủ. Và trong mắt các tổ chức tài chính lớn, tuân thủ là tài sản quý giá nhất.
Cốt lõi của vấn đề nằm ở sự khác biệt trong mô hình niềm tin. Polymarket yêu cầu người dùng tin tưởng vào mã nguồn mở, vào cơ chế oracle và vào tính bất biến của blockchain. Fanatics yêu cầu người dùng tin tưởng vào một công ty đại chúng, vào một trung tâm thanh toán bù trừ được kiểm toán hàng năm, và vào sự bảo vệ của luật pháp Hoa Kỳ. Đối với một nhà đầu tư tổ chức, sự lựa chọn là hiển nhiên: họ sẽ chọn Fanatics. Đối với một người dùng cá nhân yêu thích sự tự do, Polymarket vẫn là lựa chọn tốt hơn. Nhưng vấn đề là: thị trường dự đoán không chỉ dành cho những người đam mê crypto. Nó đang trở thành một công cụ tài chính phái sinh phổ biến, và khi quy mô tăng lên, nhu cầu về tính hợp pháp sẽ vượt qua nhu cầu về tính phi tập trung.
Tôi đã từng chứng kiến điều này trong quá khứ. Năm 2020, khi tôi tham gia vào một DAO nhỏ tên Vietnam DeFi Collective, chúng tôi đã tranh luận về việc có nên chấp nhận đầu tư từ các quỹ tập trung hay không. Kết quả là chúng tôi giữ nguyên lập trường thuần túy, nhưng cuối cùng DAO đó đã chết vì thiếu vốn. Fanatics có vốn, có người dùng, và có giấy phép. Họ sẽ không chết vì thiếu thanh khoản. Họ sẽ chết nếu sản phẩm của họ tệ hơn Polymarket, hoặc nếu họ không thể cạnh tranh về tốc độ ra mắt hợp đồng mới. Nhưng ngay bây giờ, Polymarket đang đối mặt với một kẻ thù mạnh hơn bất kỳ đối thủ crypto nào: một kẻ thù có sẵn cơ sở hạ tầng pháp lý.
Góc nhìn phản trực giác mà tôi muốn đưa ra là: sự xuất hiện của Fanatics có thể tốt cho Polymarket trong dài hạn. Nghe có vẻ nghịch lý, nhưng hãy suy nghĩ. Khi Fanatics mang thị trường dự đoán đến với công chúng, họ sẽ giáo dục hàng triệu người về khái niệm này. Những người đó, sau khi trải nghiệm phiên bản tập trung, có thể tò mò về phiên bản phi tập trung và tìm đến Polymarket. Giống như cách mà Coinbase đã giúp Bitcoin trở nên phổ biến, Fanatics có thể là “Coinbase” của thị trường dự đoán, còn Polymarket là “Uniswap”. Tuy nhiên, có một điểm khác biệt: Uniswap có token và cơ chế khuyến khích thanh khoản, trong khi Polymarket không có token gốc. Nếu Fanatics quyết định tích hợp stablecoin (như USDC) và cho phép chuyển tiền dễ dàng, họ có thể hút hết thanh khoản khỏi Polymarket.
Điều khiến tôi trăn trở nhất là sự mất mát về mặt triết lý. Với tư cách là một người đã từng mất tiền vì một vụ rug pull NFT, tôi hiểu giá trị của sự minh bạch và tự chủ. Fanatics sẽ không bao giờ cho phép bạn kiểm tra mã nguồn của trung tâm thanh toán bù trừ. Họ sẽ không cho phép bạn tự do tạo hợp đồng dự đoán mà không qua kiểm duyệt. Họ là một “hộp đen” có giấy phép. Và trong một thị trường giảm như hiện tại, khi mọi người đang tìm kiếm sự an toàn hơn là lợi nhuận, “hộp đen có giấy phép” lại trở thành lựa chọn ưa thích. Đây là một thực tế đau đớn đối với những người theo chủ nghĩa lý tưởng như tôi.
Nhưng tôi cũng nhận ra rằng, sự phát triển của công nghệ không phải lúc nào cũng đi theo con đường thẳng tắp của lý tưởng. Đôi khi, để một ý tưởng tốt được chấp nhận rộng rãi, nó cần phải “tạm thời” khoác lên mình bộ áo của hệ thống cũ. Fanatics đang làm điều đó. Họ đang đưa thị trường dự đoán vào khuôn khổ pháp lý, và điều đó có thể mở ra cánh cửa cho hàng tỷ đô la từ các quỹ hưu trí, bảo hiểm và ngân hàng. Và khi những dòng tiền đó chảy vào, chúng sẽ tạo ra áp lực buộc Fanatics phải minh bạch hơn, hoặc tạo ra cơ hội cho những đối thủ phi tập trung khác xuất hiện.
Vậy chúng ta nên làm gì? Câu hỏi này tôi thường đặt ra cho sinh viên trong các buổi workshop về DAO. Câu trả lời của tôi là: đừng chống lại dòng chảy, hãy học cách bơi cùng nó. Polymarket cần phải hợp tác với các tổ chức tài chính truyền thống để xây dựng các sản phẩm lai, hoặc chấp nhận rằng mình sẽ là một thị trường ngách dành cho những người đam mê công nghệ. Fanatics sẽ chiếm lĩnh thị trường đại chúng, nhưng Polymarket có thể giữ vững vị thế là “nơi dành cho những ai muốn tự do”. Đây không phải là một trận chiến thắng-thua, mà là sự phân hóa thị trường.
Nhìn về phía trước, tôi tin rằng trong vòng 12 tháng tới, chúng ta sẽ thấy Fanatics tung ra các sản phẩm dự đoán kết hợp với dữ liệu thể thao theo thời gian thực – một thứ mà Polymarket khó có thể làm được vì thiếu quan hệ với các liên đoàn thể thao. Đây sẽ là một bài kiểm tra về sức mạnh của mạng lưới so với sức mạnh của hợp đồng thông minh. Và tôi, với tư cách là một người đã từng đặt cược vào cả hai phía, sẽ tiếp tục quan sát, ghi chép và chia sẻ. Bởi vì đây chính là lúc những câu chuyện có ý nghĩa nhất được viết nên.
