Tuần trước, báo cáo CPI tháng 6 của Mỹ hạ nhiệt về 3% đã thổi bùng một làn sóng lạc quan trên thị trường crypto. Bitcoin vượt 65.000 USD, altcoin đồng loạt tăng 15-20%, và các nhóm Telegram Việt Nam râm ran về một "September Rate Cut Rally". Nhưng chỉ vài ngày sau, Thống đốc Fed Schmid (Kansas City) đã có một bài phát biểu thẳng thừng tại một hội thảo kinh tế. Ông gọi những dữ liệu lạm phát gần đây là "encouraging" (đáng khích lệ) nhưng vội vàng nhấn mạnh: "It’s too early to draw conclusions." Đặc biệt, Schmid đề xuất một điều mà thị trường đang phớt lờ — đưa giá thực phẩm trở lại vào thước đo lạm phát lõi (core CPI).
Đây không phải một bình luận mang tính học thuật suông. Đây là tín hiệu từ một thành viên FOMC rằng Ủy ban Thị trường Mở Liên bang đang thiết lập một tiêu chuẩn khó khăn hơn cho việc cắt giảm lãi suất, và thị trường thì đang định giá quá lạc quan. Sau khi phân tích hơn 10.000 hợp đồng tương lai Bitcoin trên CME, tôi thấy các vị thế long đã đông đúc đến mức báo động. Alpha nằm ở những khoảng trống giữa kỳ vọng giảm lãi suất và những phát biểu thực tế của Fed.
Context: Kỳ vọng giảm lãi suất và sự nhạy cảm của crypto
Mối quan hệ giữa lãi suất liên bang và thị trường tài sản rủi ro đã trở thành kiến thức phổ thông. Lãi suất cao → chi phí vốn đắt → nhà đầu tư rút khỏi tài sản đầu cơ như crypto. Ngược lại, kỳ vọng cắt giảm lãi suất thường kích hoạt đà tăng. Sau 4 lần tạm dừng tăng lãi suất liên tiếp kể từ tháng 9/2023, thị trường đã bắt đầu đặt cược vào lần cắt giảm đầu tiên vào tháng 9/2024. CME FedWatch vào ngày 16/7 ghi nhận xác suất cắt giảm 0,25% là 71,4%.
Nhưng bài phát biểu của Schmid chỉ ra một điểm mù quan trọng: việc đánh giá lạm phát "core" (lõi) truyền thống loại trừ giá thực phẩm và năng lượng. Ông cho rằng đã đến lúc ngừng loại trừ giá thực phẩm khỏi thước đo lạm phát lõi. Thoạt nghe có vẻ kỹ thuật, nhưng hệ quả rất thực tế. Giá thực phẩm đã tăng mạnh trong 3 năm qua do gián đoạn chuỗi cung ứng và xung đột địa chính trị. Nếu được tính vào lạm phát lõi, chỉ số này sẽ cao hơn đáng kể, và Fed sẽ không thể tuyên bố "lạm phát đã được kiểm soát" nếu vẫn còn áp lực từ thực phẩm.
Core: Mổ xẻ tác động kỹ thuật
Schmid không chỉ đưa ra một đề xuất. Ông còn lập luận rằng các cú sốc lạm phát không nhất thiết chỉ là tạm thời (inherently transitory). Đây là sự từ bỏ chính thức câu chuyện "lạm phát do yếu tố nhất thời" mà Fed từng dùng hồi 2021 – 2022. Việc này có nghĩa Fed tin rằng lạm phát có thể vẫn duy trì trên mục tiêu 2% ngay cả khi nhu cầu chậm lại, do các yếu tố cấu trúc như tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu (friendshoring), chi phí năng lượng chuyển đổi xanh, và thị trường lao động khan hiếm.
Từ góc độ truyền dẫn chính sách tiền tệ, điều này làm tăng ngưỡng để Fed hành động. Thay vì chỉ cần 1-2 tháng dữ liệu CPI lõi giảm là có thể cắt giảm, Fed có thể yêu cầu một chuỗi dài các tháng cải thiện bền vững, bao gồm cả lạm phát thực phẩm và dịch vụ. Thị trường hiện chưa định giá kịch bản này. Nếu ý tưởng của Schmid lan rộng trong FOMC, chúng ta sẽ thấy một sự điều chỉnh mạnh về định giá lãi suất.
Timeline chất xúc tác trông như thế này: 31/7 – cuộc họp FOMC tháng 7, nhiều khả năng Fed giữ nguyên lãi suất; 14/8 – CPI tháng 7, nếu dữ liệu tăng trở lại (đặc biệt giá thực phẩm tăng theo mùa), cú sốc sẽ lớn; 22-24/8 – Hội nghị Jackson Hole, nơi Chủ tịch Powell có thể tán thành hoặc bác bỏ quan điểm của Schmid. Thị trường crypto đang mắc kẹt giữa 2 kịch bản đối lập. Nếu Powell đứng về phía Schmid, đà tăng hiện tại có thể bị xóa sổ.
Contrarian: Phần phe bò đúng
Dù vậy, việc Schmid lên tiếng cũng có thể là cơ hội cho những người hiểu rõ cấu trúc thị trường. Nếu xác suất cắt giảm tháng 9 giảm từ 71% xuống còn 30-40%, giá crypto sẽ giảm. Nhưng một khi sự điều chỉnh xảy ra, lực mua từ các tổ chức đang chờ sẵn (các quỹ ETF Bitcoin spot mới ra mắt) có thể tạo đáy mạnh. Hơn nữa, thị trường vẫn có khả năng cao được cắt giảm vào tháng 11 hoặc tháng 12. Đây là vấn đề về timing, không phải về hướng đi cuối cùng.
Một góc nhìn phản trực giác: Schmid có thể đang "đi trước" phần còn lại của FOMC. Ông thuộc phe diều hâu, nhưng lịch sử cho thấy Fed thường hành động thận trọng. Việc ông đề xuất đưa thực phẩm vào lạm phát lõi có thể bị các thành viên khác bác bỏ vì tính khả thi kỹ thuật. Nếu Powell hoặc các thành viên chủ chốt như Waller không ủng hộ, thị trường sẽ nhanh chóng bỏ qua bài phát biểu này. Khi real yield bị nén lại bởi kỳ vọng cắt giảm lãi suất, Bitcoin vẫn là kênh đầu tư hấp dẫn.
Takeaway: Lời kêu gọi trách nhiệm
Hiện tại, nhà đầu tư Việt Nam nên cẩn trọng. Đừng để FOMO lấn át lý trí. Hãy theo dõi cuộc họp FOMC ngày 31/7 và đặc biệt là bài phát biểu của Powell tại Jackson Hole. Nếu Schmid là tiếng nói đơn lẻ, thị trường sẽ phục hồi. Nếu ông là người mở đường cho một chính sách thắt chặt kéo dài, chúng ta đang đứng trước một đợt điều chỉnh sâu. Câu hỏi duy nhất còn lại: Bạn đã sẵn sàng cho sự phân kỳ giữa kỳ vọng và thực tế chưa?
