Một câu nói của quỹ đầu tư mạo hiểm hàng đầu Thung lũng Silicon đã vạch ra ranh giới rõ ràng hơn bao giờ hết giữa "lớp cơ sở hạ tầng" và "lớp ứng dụng" trong không gian tiền điện tử.
Tuần trước, một đối tác của Andreessen Horowitz (a16z) đã khẳng định với giới truyền thông: "Các tổ chức tài chính truyền thống chỉ muốn blockchain như một lớp cơ sở hạ tầng, họ không quan tâm đến DeFi." Câu nói này không phải là một bình luận thông thường, mà là một tín hiệu chiến lược có chủ đích từ một trong những bộ óc có ảnh hưởng nhất đến dòng vốn và câu chuyện trong ngành.
Kể từ khi dòng tiền dễ dãi từ các ngân hàng trung ương toàn cầu bắt đầu rút khỏi hệ thống vào đầu năm 2022, thị trường tiền điện tử đã bước vào một giai đoạn tái định giá khắc nghiệt. Trong bối cảnh đó, cuộc chiến giành giật sự chấp thuận của các tổ chức tài chính (TradFi) trở nên sống còn hơn bao giờ hết. a16z, với tư cách là người dẫn dắt câu chuyện, đang đưa ra một lựa chọn rõ ràng: họ tin rằng TradFi sẽ chấp nhận blockchain như một cuốn sổ cái được phép hoặc một lớp thanh toán được quản lý, nhưng sẽ từ chối thế giới phi tập trung, không cần cấp phép của các ứng dụng DeFi.
Điểm mấu chốt không nằm ở công nghệ, mà nằm ở rủi ro pháp lý và mô hình kinh doanh. DeFi, với các giao thức như Uniswap hay Aave, về bản chất là những thị trường vốn mở, không cần sự cho phép của bất kỳ trung gian nào. Điều này mâu thuẫn trực tiếp với các quy định chứng khoán, chống rửa tiền (AML) và biết khách hàng của bạn (KYC) tại Mỹ và EU. Bất kỳ một tổ chức tài chính nào tham gia sâu vào DeFi đều có nguy cơ bị Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC) coi là đang vận hành một sàn giao dịch chứng khoán phi pháp hoặc một quỹ đầu tư không đăng ký. Đối với a16z, việc thúc đẩy TradFi "chỉ lấy hạ tầng" là một cách bảo vệ các khoản đầu tư của chính họ vào các dự án cơ sở hạ tầng như Avalanche (thông qua các subnet doanh nghiệp), Celestia (lớp dữ liệu khả dụng mô-đun), hoặc EigenLayer (lớp restaking cho các oracle và cầu nối).
Luận điểm của a16z ẩn chứa một giả định rất mạnh: rằng TradFi chỉ muốn "cỗ máy" (blockchain) chứ không muốn "sản phẩm" (DeFi) mà cỗ máy đó tạo ra.
Tuy nhiên, đây là một cái nhìn phiến diện. Nếu TradFi chỉ muốn hạ tầng, tại sao họ không đơn giản sử dụng các cơ sở dữ liệu tập trung truyền thống với tốc độ cao hơn và chi phí thấp hơn? Câu trả lời nằm ở khả năng "lập trình hóa" và "tự động hóa" các quy trình phức tạp mà một smart contract có thể mang lại. Một trái phiếu kỹ thuật số (digital bond) trên blockchain không chỉ là một mẩu dữ liệu, nó là một hợp đồng có thể tự động thanh toán lãi suất, quản lý quyền biểu quyết, và thậm chí thực hiện các điều khoản bảo hiểm rủi ro tín dụng. Các tổ chức không muốn "bỏ qua" DeFi, mà họ muốn một phiên bản DeFi đã được sửa đổi, "có phép" (permissioned) và tuân thủ quy định.
Trên thực tế, các bằng chứng từ thị trường đang cho thấy một bức tranh phức tạp hơn. JPMorgan đã vận hành mạng lưới thanh toán liên ngân hàng của riêng mình (Onyx) trên nền tảng blockchain riêng tư (Permissioned). Ngân hàng Trung ương châu Âu đang thử nghiệm CBDC bán buôn trên nền tảng có thể lập trình. Các ngân hàng đầu tư lớn đã tham gia vào Project Guardian của MAS (Singapore) để kiểm tra tính khả thi của việc token hóa tài sản thực (RWA) và thực hiện giao dịch hoán đổi trên các AMM (Automated Market Maker) có kiểm soát. Dựa trên kinh nghiệm nghiên cứu CBDC của tôi tại Estonia, rõ ràng là các ngân hàng trung ương và ngân hàng thương mại đều muốn có khả năng "lập trình hóa" dòng tiền của họ để tự động hóa các chính sách tiền tệ hoặc quản lý thanh khoản nội bộ. Họ không muốn một "cái hộp đen" vô tri vô giác, họ muốn một "máy tính" có thể thực thi các logic kinh doanh phức tạp của chính họ.
Vậy, luận điểm phản trực giác ở đây là gì? Có lẽ a16z đang cố tình hạ thấp kỳ vọng vào DeFi để mua vào với giá rẻ hơn, hoặc họ đang thử nghiệm "nước nóng" phản ứng của thị trường trước khi tung ra một quỹ đầu tư tập trung vào mảng "Hạ tầng Tuân thủ" (Compliance Infrastructure).
Hãy nhìn vào danh mục đầu tư của họ. a16z là nhà đầu tư chính của nhiều dự án DeFi lớn nhất, như Uniswap, MakerDAO, và Compound. Việc công khai nói rằng TradFi không muốn DeFi là tự "bắn vào chân" mình. Có hai khả năng: một là họ đang cố gắng định hướng lại câu chuyện để giảm áp lực pháp lý lên các khoản đầu tư DeFi hiện tại (bằng cách tách biệt rõ ràng "DeFi dành cho nhà đầu tư bán lẻ" với "Blockchain dành cho tổ chức"); hai là họ đã chấp nhận rằng thị trường DeFi bán lẻ đã đạt đỉnh và đang chuyển trọng tâm sang mảng doanh nghiệp sinh lời cao hơn và ổn định hơn. Dù là lý do nào, tuyên bố này tạo ra một rủi ro lớn cho các dự án DeFi thuần túy: nguy cơ dòng vốn đầu tư mạo hiểm sẽ dịch chuyển khỏi họ, đẩy họ vào một cuộc khủng hoảng thanh khoản và phát triển trong vòng 12-18 tháng tới.
Quan điểm của a16z giống như một lời cảnh báo sớm: giai đoạn "tăng trưởng không kiểm soát" của DeFi đã kết thúc, và giai đoạn "hợp nhất tuân thủ" với TradFi đã bắt đầu.
Đối với các nhà giao dịch và nhà đầu tư, việc theo dõi các tín hiệu sau đây là quan trọng hơn cả việc tin hay không tin tuyên bố này. Hãy quan sát: (1) Các quỹ đầu tư mạo hiểm khác như Paradigm, Polychain Capital có lên tiếng ủng hộ hay phản đối a16z không? (2) Số lượng thông báo hợp tác giữa các ngân hàng với các giao thức "cơ sở hạ tầng" (như Chainlink CCIP, LayerZero, các subnet của Avalanche) có tăng đột biến so với các giao thức DeFi? (3) Các dự án DeFi có bắt đầu tích cực triển khai các tính năng KYC/AML để tạo ra các "pools thanh khoản có phép" cho các tổ chức không? Một trong những dự án tiên phong là Aave Arc (nay là Aave Protocol v3 với các market được phép), và thành công của mô hình này sẽ là thước đo chính xác nhất cho luận điểm của a16z.
Kết lại, a16z đã đặt một câu hỏi lớn cho toàn bộ ngành công nghiệp: Liệu chúng ta đang xây dựng một hệ thống tài chính mới thay thế hệ thống cũ, hay chỉ đang bán một công cụ kỹ thuật cho hệ thống cũ để nó trở nên hiệu quả hơn? Tôi nghiêng về khả năng thứ hai trong ngắn hạn, nhưng niềm tin vào sức mạnh của các ứng dụng phi tập trung vẫn chưa chết, nó chỉ đang tạm thời bị đẩy vào phòng chờ của dòng vốn thông minh.
