Hồi năm 2021, khi tôi còn là sinh viên Khoa học Dữ liệu, tôi từng dành cả tuần để cầu nguyện cho một giao dịch cross-chain thành công. Đó là lần đầu tôi chuyển ETH từ mạng chính sang Arbitrum qua cầu nối chính thức. Phí gas tốn hết 0.05 ETH, độ trễ kéo dài 15 phút, và suốt thời gian đó tôi không ngừng refresh block explorer. Cảm giác như đang gửi một lá thư không có địa chỉ hồi âm. Bây giờ, ba năm sau, các cầu nối đã nhanh hơn, rẻ hơn, nhưng câu hỏi mà tôi tự hỏi năm đó vẫn chưa có lời giải đáp: Liệu người dùng có thực sự muốn làm điều này không?
Câu chuyện "omnichain app" — ứng dụng triển khai trên nhiều chain cùng lúc — đang trở thành một trong những narrative được VC hâm mộ nhất. Họ nói về một tương lai nơi thanh khoản không còn bị phân mảnh, nơi người dùng có thể tương tác với bất kỳ giao thức nào từ bất kỳ chain nào. Nhưng nếu nhìn vào dữ liệu on-chain thực tế, tôi thấy một bức tranh khác. Từ đỉnh cao năm 2021, tổng TVL của các cầu nối cross-chain chính — như Multichain, Wormhole hay Synapse — đã giảm hơn 60% vào cuối năm 2023. Ngay cả những cầu nối mới như LayerZero hay Across cũng chỉ duy trì ở mức 15-20% so với thời hoàng kim của DeFi Summer. Nếu omnichain là tương lai, tại sao người dùng lại quay lưng?
Tôi tin rằng câu trả lời nằm ở động lực cốt lõi của người dùng. Khi tôi hỏi trong một cuộc khảo sát nhỏ (khoảng 50 người từ cộng đồng Arbitrum), họ không quan tâm địa chỉ hợp đồng được deploy trên ba chain khác nhau. Họ chỉ hỏi ba điều: Giao diện có giống với ứng dụng tôi đang dùng không? Tôi có cần quản lý thêm một chiếc ví hay gas token mới không? Liệu giao dịch có mất hơn một phút không? Câu chuyện "omnichain" là một sản phẩm do VC tạo ra, giống như một giấc mơ về sự phi tập trung hoàn hảo. Nhưng trong thế giới thực, người dùng muốn sự đơn giản. Họ muốn ứng dụng của họ nằm trên một chain duy nhất, nhưng có khả năng tương tác với các chain khác mà không cần họ phải suy nghĩ.
Hãy nhìn vào sự trỗi dậy của những ứng dụng "single-chain" thành công trong chu kỳ này. GMX trên Arbitrum, Synthetix trên Optimism, hay thậm chí là Uniswap V4 trên Ethereum — chúng đều tập trung toàn lực vào một môi trường thực thi duy nhất. Khi GMX vào tháng 7 năm 2022 chọn triển khai trên Arbitrum, họ có gần 60 đối thủ cạnh tranh trên các chain khác. Sau 12 tháng, họ chiếm hơn 35% thị phần perpetuals DEX, và theo dữ liệu của DefiLlama, họ vẫn chưa có kế hoạch chính thức mở rộng sang chain khác. Điều này đi ngược hoàn toàn với lý thuyết "omnichain". Bí mật không nằm ở việc có mặt ở khắp nơi, mà ở việc xây dựng một trải nghiệm đủ sâu và đủ mượt trên một nền tảng. Người dùng trung thành với trải nghiệm, không trung thành với hệ sinh thái nhiều chain.
Tất nhiên, kỹ thuật omnichain vẫn có những ứng dụng giá trị thực sự. Ví dụ, Aave phiên bản mới có thể cho phép quản lý lãi suất một cách tập trung trên nhiều chain thông qua LayerZero, hoặc Stargate cho phép chuyển stablecoin liền mạch. Nhưng những giải pháp này đều hoạt động theo một nguyên tắc chung: chạy dưới màn hình, không phải trên giao diện người dùng. Khi người dùng phải tự mình đối mặt với sự phức tạp của cross-chain, họ sẽ rời đi.
Có một góc nhìn phản trực giác mà tôi nghĩ ít người nói đến: Trong một thị trường giảm, như hiện tại, nỗ lực trở thành "omnichain" thực ra là lãng phí tài nguyên. Hãy tưởng tượng một team có 20 developer. Nếu họ dành 10 người để xây dựng cơ sở hạ tầng cross-chain và tích hợp với ba chain khác nhau, họ sẽ không thể tập trung vào sản phẩm cốt lõi. Trong khi đó, khi thị trường giảm, thanh khoản và người dùng tập trung ở những nơi an toàn nhất — Ethereum, Arbitrum, hay Optimism. Từ góc nhìn rủi ro, việc triển khai trên quá nhiều chain cũng làm tăng diện tích tấn công: mỗi hợp đồng mới là một cánh cửa mở cho hacker. Tôi từng chứng kiến một giao thức DeFi mất 200k USD chỉ vì một cầu nối cross-chain chưa được audit kỹ lưỡng.
Câu chuyện "omnichain" không phải là giả mạo, nó chỉ là một giấc mơ quá xa vời với thực tại. Năm 2020, khi DeFi Summer bùng nổ, mọi người cũng nói về "Internet of Blockchains". Nhưng rồi chúng ta nhận ra rằng người dùng không muốn kết nối các hòn đảo, họ muốn ở trên hòn đảo đẹp nhất. Khi FTX sụp đổ, mọi sự chú ý lại đổ dồn vào Ethereum — hòn đảo an toàn. Trong biển khơi của thị trường giảm, những gì còn sót lại không phải là cầu nối, mà là những tòa tháp vững chãi trên mỗi hòn đảo. Câu chuyện tiếp theo tôi theo dõi sẽ là: Ai sẽ là người xây dựng tòa tháp trên hòn đảo Ethereum tiếp theo?
