Mọi người gọi việc Circle nhận giấy phép trust từ New York là một chiến thắng cho stablecoin. Tôi gọi đó là một lớp sơn pháp lý phủ lên một trung tâm hóa đã quá rõ. Tuần trước, một nhà quản lý quỹ hỏi tôi có nên chuyển một phần dự trữ sang USDC sau tin này. Tôi không trả lời ngay. Tôi mở trình duyệt block explorer, kiểm tra danh sách các địa chỉ bị USDC đóng băng trong ba tháng qua. Có hàng trăm địa chỉ. Sau đó tôi quay lại hỏi anh ta: "Anh có chấp nhận để một công ty ở New York quyết định ví của anh có được dùng không?" Anh ta im lặng. Đó chính là vấn đề mà câu chuyện "stablecoin adoption grows" đang cố che giấu. Đây không phải là một bước tiến về công nghệ. Đây là một bước tiến về quyền lực. Và quyền lực, trong thế giới crypto, luôn được mã hóa thành những thứ bạn có thể nhìn thấy trên Etherscan.
Trước khi đi sâu, cần hiểu rõ thứ mà Circle vừa nhận. NYDFS – Cơ quan Dịch vụ Tài chính Bang New York – cấp giấy phép trust charter cho Circle. Đây không phải là giấy phép kinh doanh tiền điện tử thông thường như BitLicense. Trust charter là một loại giấy phép ngân hàng đặc biệt, cho phép công ty hoạt động như một tổ chức ủy thác, cung cấp dịch vụ lưu ký, quản lý tài sản và các hoạt động tài chính khác theo luật ngân hàng New York. Circle, công ty phát hành USDC, giờ đây không chỉ là một công ty fintech mà còn là một thực thể được giám sát như ngân hàng. Về mặt pháp lý, điều này có nghĩa là Circle phải tuân thủ các yêu cầu nghiêm ngặt về vốn, báo cáo, kiểm toán và chống rửa tiền. Về mặt kỹ thuật, điều này không có nghĩa gì cả. USDC vẫn chạy trên Ethereum, Solana, và một số chain khác. Smart contract vẫn có các hàm đặc biệt như blacklist, pause, setBlacklister. Không có dòng code nào thay đổi. Điều duy nhất thay đổi là vị thế pháp lý của công ty đứng sau token. Nói cách khác, nếu bạn từng coi USDC là một "đồng đô la số", thì bây giờ bạn phải coi nó là "một khoản nợ của một công ty có giấy phép ngân hàng". Sự khác biệt này nghe có vẻ nhỏ, nhưng nó quyết định tất cả.
Circle được thành lập vào năm 2013 bởi Jeremy Allaire, với tầm nhìn trở thành một công ty hạ tầng thanh toán toàn cầu. USDC ra mắt vào năm 2018, là sản phẩm hợp tác với Coinbase thông qua tổ chức Centre Consortium. Ban đầu, Centre quản lý danh sách trắng cho USDC, nhưng sau đó Circle dần nắm toàn bộ quyền kiểm soát. Nếu bạn nhìn vào lịch sử, bạn sẽ thấy rằng USDC chưa từng tuyên bố là phi tập trung. Nó luôn là một sản phẩm tuân thủ. Nhưng cộng đồng crypto vẫn dùng nó như một loại tiền tệ tự do. Điều đó tạo ra một sự mâu thuẫn. Giấy phép trust chỉ phơi bày sự mâu thuẫn đó, chứ không tạo ra nó.
Phần lớn mọi người sẽ nhìn vào bản tin này và nghĩ rằng USDC đáng tin cậy hơn. Là một người đã dành hơn 11 năm đọc code, tôi nhìn vào một thứ khác: các hàm kiểm soát trong hợp đồng. USDC là một hợp đồng có thể nâng cấp. Nó có một danh sách đen. Khi Circle nhận được lệnh từ OFAC – Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài của Bộ Tài chính Mỹ – họ có thể thêm địa chỉ của bạn vào danh sách đó. Họ đã làm điều đó với Tornado Cash vào năm 2022. Họ đã làm điều đó với nhiều địa chỉ liên quan đến tội phạm. Bây giờ, với giấy phép trust, việc đóng băng đó sẽ có cơ sở pháp lý vững chắc hơn, và có thể trở thành một phần trong quy trình vận hành tiêu chuẩn. Nếu bạn là một nhà giao dịch bình thường, bạn có thể không quan tâm. Nhưng nếu bạn đang chạy một bot arbitrage, một sàn giao dịch phi tập trung, hoặc một giao thức cho vay, thì việc một địa chỉ bị đóng băng có thể khiến bạn mất hàng triệu đô la chỉ trong một giây.
Hãy nhìn vào dự trữ. Circle công bố rằng USDC được hỗ trợ bởi tiền mặt và trái phiếu chính phủ Mỹ ngắn hạn. Nhưng họ không công bố địa chỉ ví cụ thể cho từng thành phần dự trữ. Họ thuê các công ty kiểm toán như Grant Thornton để xác nhận số dư. Điều đó tốt, nhưng nó không phải là bằng chứng mật mã. Bạn không thể ngồi trên một node và xác minh rằng 1 USDC thực sự bằng 1 đô la trong tài khoản ngân hàng. Bạn phải tin vào báo cáo kiểm toán. Và các báo cáo kiểm toán, như lịch sử đã cho thấy, có thể bị làm giả, bị bỏ sót, hoặc đơn giản là không phản ánh kịp thời. Vào tháng 3 năm 2023, USDC mất peg xuống còn 0.88 đô la vì Silicon Valley Bank sụp đổ. Circle có 3.3 tỷ đô la dự trữ tại ngân hàng đó. Điều đó không có nghĩa là Circle gian lận. Nó có nghĩa là rủi ro của USDC nằm trong hệ thống ngân hàng truyền thống, không phải trên blockchain. Trust charter không loại bỏ rủi ro đó. Nó chỉ làm cho nó dễ được chấp nhận hơn bởi các quỹ đầu tư vốn đã quen với việc đọc báo cáo tài chính thay vì đọc code.
Một chi tiết ít ai để ý là CCTP – Cross-Chain Transfer Protocol. Đây là giao thức do Circle phát triển để chuyển USDC giữa các blockchain. Về cơ bản, CCTP đốt USDC trên chain nguồn và mint USDC trên chain đích. Quá trình này được điều khiển bởi các hợp đồng do Circle quản lý. Nó không phải là một cầu nối phi tập trung. Nó là một hệ thống thanh toán tập trung được xây dựng trên nhiều blockchain. Trust charter không ảnh hưởng đến CCTP, nhưng nó cho thấy tham vọng của Circle: trở thành một lớp thanh toán toàn cầu, nơi mọi giao dịch xuyên chuỗi đều đi qua một công ty có giấy phép ngân hàng. Nếu bạn từng nghĩ rằng DeFi sẽ loại bỏ trung gian, hãy nhìn vào CCTP. Trung gian vẫn ở đó. Chúng chỉ thay đổi hình dạng, từ sàn giao dịch thành smart contract do một công ty kiểm soát.
Vài năm trước, tôi từng tự viết một script để theo dõi các giao dịch USDC trên Ethereum. Tôi muốn tìm hiểu xem có bao nhiêu địa chỉ đã bị đóng băng, và liệu Circle có công bố lý do hay không. Kết quả là hầu hết các địa chỉ bị đóng băng đều không có lý do rõ ràng. Một số liên quan đến hack, một số liên quan đến lừa đảo, nhưng cũng có những địa chỉ chỉ đơn giản là nhận tiền từ một nguồn bị nghi ngờ. Điều đó cho tôi biết rằng việc đóng băng không phải lúc nào cũng công bằng. Nó là một quyết định chủ trị của một công ty duy nhất. Và một khi tài sản bị đóng băng, bạn gần như không có cách nào kháng cự, trừ khi bạn có đội ngũ luật sư giỏi. Hầu hết người dùng crypto không có đội ngũ luật sư.
Nếu so sánh với Tether, USDC có lợi thế về tuân thủ. Các sàn giao dịch có trụ sở tại Mỹ như Coinbase, Kraken có xu hướng sử dụng USDC vì lý do quy định. Khi Circle có giấy phép trust, họ có thể mở rộng sang dịch vụ lưu ký tài sản kỹ thuật số cho các tổ chức, cạnh tranh trực tiếp với các ngân hàng lớn như BNY Mellon. Điều đó có thể giúp USDC tăng thị phần trong phân khúc tổ chức, trong khi USDT vẫn thống trị ở châu Á và các thị trường mới nổi. Nhưng tăng thị phần không có nghĩa là tăng giá trị cho người dùng. Nó có nghĩa là nhiều quỹ hơn sẽ nắm giữ một loại tài sản mà ai đó có thể đóng băng. Nếu bạn hỏi tôi, đó là một sự đánh đổi: an toàn pháp lý đổi lấy tự do tài sản. Và trong một thị trường đi ngang như hiện tại, những người nắm giữ lớn có thể thấy sự ổn định đó là tuyệt vời, nhưng những người dùng nhỏ lẻ lại gánh chịu rủi ro kiểm duyệt.
Tại sao USDC lại quan trọng với các tổ chức đến vậy? Bởi vì Tether, dù có thanh khoản cao, vẫn mang tiếng xấu về tính minh bạch. Tether đã nhiều lần bị cáo buộc không đủ dự trữ, và phải trả tiền phạt cho CFTC. USDC được xây dựng từ đầu như một sản phẩm tuân thủ, với văn phòng tại Mỹ, giấy phép, và kiểm toán định kỳ. Trust charter chỉ là một bước nữa trong chiến lược đó. Nó không làm cho USDC trở nên tốt hơn về mặt kỹ thuật. Nó làm cho USDC trở nên dễ bán hơn. Và trong thế giới tài chính, thứ dễ bán hơn sẽ chiến thắng. Đừng nhầm lẫn giữa 'chiến thắng' và 'tốt hơn'.
Những dự luật như Clarity for Payment Stablecoins Act và Lummis-Gillibrand Payment Stablecoin Act đang được thảo luận tại Quốc hội Mỹ, nhưng chưa có luật nào được thông qua. Trust charter là một bước đi cấp tiểu bang, không phải liên bang. Nó cho phép Circle hoạt động tại New York, nhưng không định nghĩa USDC là chứng khoán hay hàng hóa. SEC vẫn có thể khởi kiện Circle bất cứ lúc nào, giống như họ đã làm với BUSD của Paxos. Giấy phép trust không có giá trị bảo vệ trước SEC. Nó chỉ làm cho câu chuyện của Circle trở nên tốt đẹp hơn trong mắt khách hàng tổ chức. Và đó là tất cả những gì nó cần làm.
Họ gọi đây là sự rõ ràng về quy định. Tôi gọi đó là tấm vé để cơ quan quản lý biết chính xác ai đang nắm giữ stablecoin. Càng nhiều giấy phép, càng nhiều sự giám sát, càng ít sự riêng tư. Điều này nghe có vẻ hiển nhiên, nhưng cộng đồng crypto dường như không muốn đối mặt với nó. Họ ăn mừng mỗi khi một công ty như Circle nhận được giấy phép, trong khi quên rằng chính những giấy phép đó biến stablecoin thành một công cụ tài chính truyền thống. Nếu bạn muốn một stablecoin thực sự phi tập trung, hãy nhìn vào DAI. Nhưng DAI lại được thế chấp phần lớn bằng USDC. Vậy nên, ngay cả DAI cũng phụ thuộc vào một công ty có trụ sở tại Mỹ. Đó chính là điểm mù: toàn bộ ngành công nghiệp stablecoin, dù muốn hay không, đang xoay quanh sự chấp thuận của chính phủ Mỹ. Trust charter là một bước đi theo hướng đó. Nó không phải là một bước đi về phía tự do tài chính.
Điều đáng chú ý là trò chơi này sẽ loại bỏ những đối thủ nhỏ. Một startup muốn phát hành stablecoin ở Mỹ giờ phải đối mặt với rào cản gia nhập cực lớn: họ cần giấy phép trust, cần vốn, cần luật sư, cần quan hệ với NYDFS. Circle đã có tất cả những thứ đó. Vì vậy, trust charter không chỉ là một giấy phép. Nó là một bức tường thành bảo vệ Circle khỏi sự cạnh tranh. Và nếu một stablecoin phi tập trung như DAI không thể cạnh tranh với USDC vì thiếu thanh khoản tổ chức, thì bạn có thể đoán trước được tương lai: thị trường sẽ tập trung vào một hoặc hai sản phẩm được chính phủ chấp thuận. Cái giá của sự ổn định là sự đa dạng. Và cái giá của sự chấp thuận là sự kiểm soát.
Tôi audit không biết bao nhiêu hợp đồng, nhưng tôi chưa thấy một hợp đồng nào có chức năng "tuân thủ pháp luật" trong bytecode. Họ gọi đó là "trust". Tôi gọi đó là sự kiểm soát được mã hóa. NFT? Tôi audit 3 cái rồi, 2 cái là rug. Nhưng ít nhất NFT không bao giờ tuyên bố là một công cụ thanh toán toàn cầu. Còn USDC, nó tuyên bố là một đồng đô la số, nhưng nó có một nút kill switch nằm trong tay một công ty có giấy phép ngân hàng. Đó không phải là một đồng đô la. Đó là một hợp đồng pháp lý. Và trong thế giới crypto, một hợp đồng pháp lý có thể bị tịch thu bởi một lệnh tòa án. Bạn có thể nói rằng tôi đang bi quan. Có thể. Nhưng tôi đã sống qua năm 2017 với EOS, năm 2020 với DeFi Summer, và năm 2021 với NFT. Tôi đã học được rằng những gì nghe có vẻ tốt đẹp thường chứa một cái bẫy bên trong.
Thị trường đi ngang là thời gian để mọi người tìm kiếm sự an toàn. Stablecoin trở thành nơi trú ẩn cho những người không muốn bán toàn bộ tài sản của mình. Nhưng nếu nơi trú ẩn đó là một tài sản có thể bị đóng băng bởi chính phủ, thì đó không phải là một nơi trú ẩn an toàn. Đó là một nơi giam giữ có mái che. Tôi không nói rằng bạn không nên dùng USDC. Tôi chỉ nói rằng bạn nên biết mình đang dùng gì. USDC là một sản phẩm của một công ty có giấy phép, hoạt động dưới sự giám sát của New York. Nếu bạn chấp nhận điều đó, hãy sử dụng nó một cách có chiến lược. Đừng biến nó thành toàn bộ danh mục của bạn. Đừng khiến giao thức DeFi của bạn phụ thuộc 100% vào một thực thể có thể bị đóng băng.
Vậy chúng ta nên làm gì với tin này? Nếu bạn là một nhà đầu tư dài hạn, hãy coi giấy phép trust của Circle như một tín hiệu xác nhận rằng stablecoin sẽ tiếp tục được chấp nhận trong thế giới tài chính truyền thống. Điều đó tốt cho giá trị của toàn bộ hệ sinh thái. Nhưng nếu bạn là một người dùng quan tâm đến quyền tự do tài sản, hãy tự hỏi: bạn có sẵn sàng để một công ty ở New York quyết định ví của bạn có được phép hoạt động không? Nếu câu trả lời là không, bạn cần một kế hoạch dự phòng. Đừng đặt toàn bộ trứng vào một rổ có khóa. Và khi thị trường đi ngang, đừng chỉ ngồi im chờ đợi. Hãy kiểm tra lại các vị thế của bạn, xem chúng có bị phụ thuộc vào USDC hay không. Vì một ngày nào đó, giấy phép không cứu được bạn khỏi việc bị đóng băng. Chính code mới là thứ quyết định tất cả. Hãy nhớ rằng: trong một thị trường mà mọi thứ đều được xếp hàng chờ đợi, bạn cần biết mình đang đứng ở đâu trong hàng. Nếu bạn đang đứng trên một nền tảng do Circle kiểm soát, hãy chắc chắn rằng bạn sẵn sàng chơi theo luật của họ. Còn nếu không, hãy tìm một nền tảng khác. Vì crypto sinh ra là để bạn có quyền lựa chọn. Đừng để ai lấy đi điều đó, dù họ có giấy phép hay không.
